Türkiye Sigorta Birliği Genel Sekreter Yardımcısı Aysun Yıldız, Avrupa’da emeklilik sistemlerinin geleceğine ilişkin tartışmalarda odağın yalnızca daha fazla tasarruf etmekten çıktığını, biriken tasarrufların uzun vadeli yatırımlara dönüştürülmesine kaydığını vurguladı.
Aysun Yıldız, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Avrupa’da emeklilik sistemleri konuşulurken asıl sorunun artık “daha fazla tasarruf” değil, bu tasarrufların vatandaşları emekliliğe hazırlayacak, ekonomik büyümeyi destekleyecek ve rekabet gücü ile emeklilik güvenliği arasında köprü kuracak uzun vadeli yatırımlara nasıl dönüştürüleceği olduğunu belirtti.
Insurance Europe tarafından düzenlenen “Delivering an Inclusive, Competitive and Resilient Savings & Investment Environment” webinarına katılan Yıldız, tamamlayıcı emeklilik sistemlerinin güçlendirilmesi, finansal okuryazarlığın artırılması ve uzun vadeli tasarrufların ekonomiye kazandırılması başlıklarının Avrupa’da da öncelikli gündem maddeleri arasında yer aldığını ifade etti.
Yıldız, webinardan aldığı notları ve Türkiye açısından değerlendirmelerini kaleme aldığı yazıda paylaştı.
Aysun Yıldız’ın kaleminden:
Tasarruftan Büyümeye: Avrupa’nın Tasarruf ve Yatırım Tartışmaları Bireysel Emekliliğin Geleceği İçin Ne Anlama Geliyor?
İçinden geçmekte olduğumuz döneme küresel ekonomilerin karşı karşıya olduğu yapısal dönüşümler damgasını vuruyor: Artan jeopolitik belirsizlikler, ekonomik dalgalanmalar, yaşlanan nüfus, daralan iş gücü, iklim değişikliği ve dijital dönüşüm gibi gelişmeler, toplumların dayanıklılığını güçlendirmeyi her zamankinden daha önemli hale getiriyor. Bu çerçevede Avrupa Birliği Tasarruf ve Yatırım Birliği (SIU) inisiyatifi, Avrupa’daki tasarrufların daha etkin şekilde yatırıma yönlendirilmesini, sermaye piyasalarının derinleştirilmesini ve uzun vadeli büyümeyi destekleyecek finansmanın güçlendirilmesini amaçlıyor.
Bu hafta Insurance Europe tarafından düzenlenen “Delivering an Inclusive, Competitive and Resilient Savings & Investment Environment” webinarına katılma fırsatı buldum. Avrupa Komisyonu, Insurance Europe, Avrupa Yatırım Fonu (EIF), kurumsal yatırımcılar ve özel sermaye piyasalarının temsilcilerini bir araya getiren etkinlikte, Avrupa Birliği’nin Tasarruf ve Yatırım Birliği’nin (Savings and Investment Union – SIU) geleceği ele alındı.
Insurance Europe’un da güçlü şekilde vurguladığı üzere, sigorta sektörü bu yapısal dönüşümün merkezinde yer alıyor. Avrupa sigorta sektörü yaklaşık 9,5 trilyon Avroluk varlığı büyük ölçüde Avrupa ekonomisine yatırırken, yalnızca risk koruması ve emeklilik çözümleri sunmakla kalmıyor; aynı zamanda uzun vadeli sermayenin reel ekonomiye aktarılmasında kritik bir rol üstleniyor. Webinarın temel mesajı, daha kapsayıcı, rekabetçi ve dayanıklı bir Avrupa ekonomisinin ancak güçlü bir tasarruf ve yatırım ekosistemiyle mümkün olabileceği yönündeydi.
Avrupa’nın Sorunu Sermaye Eksikliği Değil
Webinar boyunca öne çıkan temel mesajlardan biri, Avrupa’nın aslında sermaye eksikliği çekmediği yönündeydi.
Avrupa’daki sigorta şirketleri tek başına yaklaşık 10 trilyon Avroluk varlığı yönetiyor. Emeklilik fonları ve diğer kurumsal yatırımcılar da bu rakama önemli katkı sağlıyor. Buna rağmen konuşmacılara göre temel sorun sermayenin varlığı değil, bu sermayenin üretken yatırımlara ne ölçüde yönlendirilebildiği.
Bu önemli bir ayrım.
Uzun yıllar boyunca politika yapıcılar daha fazla tasarruf oluşturulmasına odaklandı. Ancak bugün tartışma farklı bir noktaya evrilmiş durumda: Biriken tasarruflar gerçekten inovasyonu, altyapıyı, girişimciliği ve uzun vadeli ekonomik büyümeyi destekleyecek alanlara yönlendirilebiliyor mu?
Tasarruf ve Yatırım Birliği girişiminin temel amacı da Avrupa’daki tasarruf sahipleri ile yatırım ihtiyaçları arasında daha güçlü bir köprü kurmak.
Tamamlayıcı Emeklilik Sistemlerinin Önemi Artıyor
Emeklilik perspektifinden bakıldığında webinarın en dikkat çekici başlıklarından biri tamamlayıcı emeklilik sistemleri oldu.
Avrupa Komisyonu temsilcileri, demografik dönüşüm ve artan mali baskılar nedeniyle kamu emeklilik sistemlerinin gelecekte tek başına yeterli olmayabileceğini vurguladı. Bu nedenle tamamlayıcı emeklilik sistemlerinin hem emeklilik gelir yeterliliği hem de sistemin sürdürülebilirliği açısından giderek daha kritik hale geldiği ifade edildi.
Bu yalnızca Avrupa’ya özgü bir tartışma değil. Dünyanın birçok ülkesinde kamu emeklilik sistemlerini destekleyecek mesleki ve bireysel emeklilik mekanizmalarının nasıl güçlendirilebileceği değerlendiriliyor.
Türkiye açısından bakıldığında da bu değerlendirmeler dikkat çekici. Bireysel Emeklilik Sistemi’nin (BES) son yıllarda ulaştığı büyüklük ve otomatik katılım sisteminin gelişimi düşünüldüğünde, tamamlayıcı emeklilik sistemlerine ilişkin tartışmaların yalnızca Avrupa’nın değil, bizim de gündemimizde olması gerektiği açık. Webinar boyunca yapılan değerlendirmeler, tamamlayıcı emeklilik sistemlerinin yalnızca emeklilik dönemindeki gelir güvenliğini artıran bir araç değil, aynı zamanda ekonomiye uzun vadeli kaynak sağlayan stratejik bir mekanizma olarak görüldüğünü ortaya koydu.
Uzun Vadeli Yatırımcıların Stratejik Rolü
Sigorta şirketleri ve emeklilik fonları, uzun vadeli yatırımcı olarak benzersiz bir konuma sahip. Pek çok yatırımcı kısa vadeli piyasa hareketlerinden etkilenirken, sigorta şirketleri ve emeklilik fonlarının yükümlülükleri çoğu zaman 10, 15 hatta daha uzun yıllara yayılıyor. Bu durum onlara uzun vadeli bakış açısıyla yatırım yapabilme imkânı sağlıyor.
Altyapı projeleri, yenilenebilir enerji yatırımları, teknoloji girişimleri, girişim sermayesi fonları ve büyüme aşamasındaki şirketler gibi alanlar, uzun vadeli sermayeye ihtiyaç duyan yatırım alanları olarak öne çıkıyor.
Yapılan bir tespit özellikle dikkat çekiciydi: Trilyonlarca Avroluk varlığı yöneten kurumsal yatırımcıların portföylerinde yapacakları küçük oranlı değişiklikler bile ekonomide çok büyük etki yaratabilir. Böyle bir ölçekte, varlıkların yalnızca yüzde 1’inin farklı alanlara yönlendirilmesi bile yüz milyarlarca Avroluk yeni yatırım anlamına geliyor.
Avrupa’nın Rekabet Gücü İçin Daha Fazla Sermaye Değil, Daha İyi Sermaye Akışı Gerekli
Webinarda dikkat çeken bir diğer konu, Avrupa’daki girişimcilik ve inovasyon ekosistemine ilişkin değerlendirmelerdi.
Konuşmacılar, Avrupa’nın güçlü üniversitelere, araştırma altyapısına ve yenilikçi şirketlere sahip olduğunu; sorunun girişim eksikliği değil, bu girişimlerin büyümesini destekleyecek sermayenin yeterince mobilize edilememesi olduğunu ifade etti. Özellikle girişim sermayesi ve büyüme sermayesi alanlarında Avrupa şirketlerinin önemli ölçüde ABD ve Kanada kaynaklı sermayeye bağımlı olduğu belirtildi.
Bu durum, Avrupa’nın başarılı şirketler üretmesine rağmen, bu şirketlerin büyümesini finanse edecek yeterli yerel sermayeyi her zaman oluşturamadığını gösteriyor. Dolayısıyla emeklilik fonları ve sigorta şirketlerinin yönettiği kaynaklar artık yalnızca emeklilik gelirlerini finanse eden araçlar olarak değil, aynı zamanda Avrupa’nın gelecekteki rekabet gücünü destekleyen stratejik sermaye kaynakları olarak değerlendiriliyor.
Finansal Okuryazarlık Olmadan Dönüşüm Mümkün Değil
Webinarda en sık gündeme gelen konulardan biri de finansal okuryazarlıktı.
Avrupa Komisyonu, finansal okuryazarlığı Tasarruf ve Yatırım Birliği’nin temel unsurlarından biri olarak tanımlıyor. Çünkü yatırım fırsatlarının oluşturulması tek başına yeterli değil; bireylerin uzun vadeli tasarrufun mantığını, yatırım araçlarını ve emeklilik planlamasının önemini de anlaması gerekiyor.
Özellikle emeklilik sistemlerine katılım açısından bu konu büyük önem taşıyor.
Bileşik getiri, risk çeşitlendirmesi ve uzun vadeli yatırım anlayışı konusunda farkındalığın artması, bireylerin tasarruf araçlarına olan ilgisini doğrudan etkiliyor. Bu nedenle finansal okuryazarlık artık tamamlayıcı bir unsur değil, güçlü bir tasarruf kültürünün oluşturulmasının temel şartlarından biri olarak görülüyor.
Türkiye açısından değerlendirildiğinde de BES’in sürdürülebilir büyümesinde yalnızca teşvik mekanizmalarının değil, vatandaşların uzun vadeli tasarrufun faydalarını daha iyi anlamalarının belirleyici olacağı açık.
Regülasyonda Sadeleşme ve Rekabet Gücü
Insurance Europe’un özellikle üzerinde durduğu bir diğer konu ise düzenlemelerin daha sade olması ve şirketlerin rekabet gücü. Bunu, pek çok platformda ve yayınlarında dile getiriyor. Avrupa’nın tasarruf ve yatırım hedeflerine ulaşabilmesi için sürekli yeni düzenlemeler getirilmesinden ziyade mevcut düzenlemelerin sadeleştirilmesine ihtiyaç duyuluyor.
Webinarda da, düzenleyici teşviklerin önemli olmakla birlikte tek başına yeterli olmadığı vurgulandı. Sermayenin üretken yatırımlara yönlendirilmesi için yatırım yapılabilir projelerin oluşturulması, yatırım ortamının iyileştirilmesi ve gereksiz düzenleyici yüklerin azaltılması gerektiği belirtildi.
Bu yaklaşım, SIU’nun temel mantığını da özetliyor: Amaç yalnızca yeni kurallar koymak değil, tasarrufların yatırım ve büyümeye dönüşmesini kolaylaştıracak bir ekosistem oluşturmak.
Stratejiden Uygulamaya Geçiş Dönemi
Webinardan çıkardığım belki de en önemli sonuç, Avrupa’nın artık strateji geliştirme aşamasından uygulama aşamasına geçmiş olmasıydı.
Tasarruf ve Yatırım Birliği girişimi artık yeni fikirler üretmekten çok, somut sonuçlar ortaya koymaya odaklanıyor.
Başarı;
- Daha fazla kişinin emeklilik için tasarruf edip etmediği,
- Emeklilik sistemlerinin güçlenip güçlenmediği,
- Daha fazla sermayenin üretken yatırımlara yönelip yönelmediği,
- Şirketlerin finansmana erişiminin kolaylaşıp kolaylaşmadığı,
- Ekonomik dayanıklılığın artıp artmadığı
gibi göstergeler üzerinden değerlendirilecek.
Emeklilik ve uzun vadeli tasarruf alanında çalışanlar için webinarın en önemli hatırlatması ise şu oldu: Emeklilik sistemleri yalnızca bireylerin emeklilik dönemindeki gelirlerini güvence altına alan yapılar değildir. Aynı zamanda tasarrufların yatırıma, yatırımların da sürdürülebilir ekonomik büyümeye dönüşmesini sağlayan en önemli mekanizmalardan biridir.
Bu nedenle emekliliğin geleceğine ilişkin tartışmalar, giderek daha fazla rekabet gücü, verimlilik, yatırım ve ekonomik dayanıklılık tartışmalarıyla iç içe geçmektedir. Avrupa’daki bu tartışmaların önemli bir kısmı AB’ye özgü düzenleyici konular etrafında şekillense de, uzun vadeli tasarrufların artırılması, tamamlayıcı emeklilik sistemlerinin güçlendirilmesi ve emeklilik fonlarının ekonomik kalkınmadaki rolü gibi başlıklar Türkiye açısından da dikkatle takip edilmesi gereken gelişmeler.
