COP31 Sigorta Evi’nde konuşan Doç. Dr. Hakan Öniz, Akdeniz’de 434 tarihi batık belgelendiğini, iklim değişikliğinin su altı kültür mirasını tehdit ettiğini söyledi.
Antalya’da düzenlenen COP31 kapsamında Türkiye Sigorta Birliği (TSB) tarafından hayata geçirilen Sigorta Evi’nin ana tema konuşmacılarından biri de Akdeniz Üniversitesi Kemer Sualtı Arkeolojisi Araştırma Merkezi Müdürü Doç. Dr. Hakan Öniz'di. “Türkiye’nin Akdeniz Kıyılarında Yeni Keşifler ve İklim Değişikliğinin Kıyı ve Su Altı Kültür Mirasına Etkileri” başlıklı bir konuşma yapan Öniz, iklim değişikliğinin yalnızca doğal yaşamı ve ekonomik varlıkları değil, binlerce yıllık kültürel mirası da tehdit ettiğini vurguladı.
Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında 20 yılı aşkın süredir yürütülen su altı arkeolojisi çalışmalarına ilişkin bilgiler paylaşan Öniz, Hatay’dan Muğla’nın Fethiye ilçesine uzanan kıyı şeridinde bugüne kadar 434 tarihi gemi batığının belgelendiğini açıkladı. Deniz seviyesindeki yükselme, artan su sıcaklıkları, şiddetlenen fırtınalar ve deniz ekosistemindeki değişimlerin kıyı ve su altı kültür mirası üzerinde giderek büyüyen riskler oluşturduğuna dikkat çekti.
Akdeniz’de 434 tarihi gemi batığı tespit edildi
Doç. Dr. Hakan Öniz, Kültür ve Turizm Bakanlığı adına yürütülen çalışmalar kapsamında Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında 20 yılı aşkın süredir araştırmalar gerçekleştirdiklerini belirtti.
Bugüne kadar 434 tarihi gemi batığını belgelediklerini açıklayan Öniz, bu keşiflerin Akdeniz’in binlerce yıllık denizcilik ve ticaret tarihine ışık tuttuğunu ifade etti.
Çalışmalar kapsamında Kumluca açıklarında yaklaşık 3 bin 600 yıllık Orta Tunç Çağı batığının, ham cam taşıyan antik gemilerin, amfora yüklü ticaret gemilerinin ve binlerce seramik tabağın bulunduğu batıkların araştırıldığını anlattı.
Öniz ayrıca, dünyanın en eski gemi batığı olarak tanıttığı ve yaklaşık 4 bin 400 ila 4 bin 700 yıl öncesine tarihlendirdiklerini belirttiği bir başka keşif hakkında bilgi verdi.
Bu araştırmalarda elde edilen arkeolojik bulguların, antik dönemlerde Akdeniz kıyıları arasında gerçekleştirilen ticari faaliyetlerin ve kültürel ilişkilerin anlaşılmasına katkı sağladığını söyledi.

İklim değişikliği tarihi batıkları ve kıyı yapılarını tehdit ediyor
İklim değişikliğinin su altı arkeolojisi üzerindeki etkilerine dikkat çeken Öniz, deniz seviyesinin yükselmesi, su sıcaklıklarının artması ve şiddetlenen fırtınaların tarihi batıklar ile kıyı arkeolojik alanları açısından önemli riskler oluşturduğunu belirtti.
Özellikle kıyıya yakın bölgelerde bulunan tarihi yapıların ve gemi batıklarının dalga hareketlerinden daha fazla etkilenebildiğini ifade eden Öniz, bazı arkeolojik alanlarda hasarların gözlemlendiğini aktardı.
İstanbul Beylikdüzü kıyılarındaki antik yapı kalıntıları ile Antalya Kekova’daki batık arkeolojik alanları örnek gösteren Öniz, artan fırtına ve dalga etkilerinin bu tür kültürel değerlerin korunmasını zorlaştırdığını söyledi.
Öniz, kıyı ve su altı kültür mirasını etkileyen 100'den fazla risk bulunduğuna dikkat çekerek bu alanların belgelenmesinin ve gerekli koruma önlemlerinin alınmasının önemini vurguladı.
Deniz suyu sıcaklığındaki artış yeni riskler oluşturuyor
Doç. Dr. Hakan Öniz, deniz suyu sıcaklıklarındaki değişimin su altındaki tarihi eserler üzerinde dolaylı etkiler oluşturabildiğini de anlattı.
Akdeniz’de son yıllarda yaygınlaşan aslan balığını örnek gösteren Öniz, geçmişte bölgede nadiren görülen bu türün artık su altı araştırmalarında daha sık karşılarına çıktığını belirtti.
Artan deniz suyu sıcaklıklarının farklı deniz canlılarının yayılımını etkilediğine dikkat çeken Öniz, bu değişimin arkeolojik araştırmaların yürütülmesini de zorlaştırabildiğini ifade etti.
Ahşap gemi kalıntılarına zarar veren deniz canlılarının yayılımına da değinen Öniz, özellikle daha soğuk denizlerde bugüne kadar korunabilmiş ahşap batıkların gelecekte benzer tehditlerle karşılaşabileceğini söyledi.
Su altı robotlarıyla 125 metre derinlikte araştırma
Türkiye’nin su altı arkeolojisi alanında ileri teknolojiler kullanan ülkeler arasında bulunduğunu belirten Öniz, araştırmalarda su altı robotlarından yararlandıklarını anlattı.
Dalgıçların belirli derinliklerde sınırlı sürelerle çalışabildiğine dikkat çeken Öniz, robotik sistemlerin daha derin alanlarda araştırma yapılmasına ve arkeolojik eserlerin belgelenmesine katkı sağladığını söyledi.
Öniz, yürütülen çalışmalarda su altı robotları aracılığıyla 125 metre derinlikte bulunan bir gemi batığının belgelendiğini ve bu alandan eser çıkarıldığını aktardı.
Robotik teknolojilerin, insan dalgıçların karşılaştığı operasyonel riskleri azaltırken araştırma kapasitesini geliştirdiğini belirtti.
AXA türkiye’nin desteğiyle 25 ülkeden 28 uzman ortak çalışmada buluştu
Konuşmasında iklim değişikliğinin kıyı ve su altı kültür mirası üzerindeki etkilerine yönelik uluslararası bilimsel çalışmalara da değinen Öniz, AXA Türkiye’nin desteğiyle önemli bir yayın hazırlandığını açıkladı.
Öniz, 25 ülkeden 28 uzmanın katılımıyla hazırlanan kitapta, iklim değişikliğinin dünyanın farklı deniz ve okyanuslarındaki kıyı ve su altı kültür mirasına etkilerinin ele alındığını belirtti.
İklim değişikliği konusunun su altı arkeolojisi alanında geçmişte yeterince değerlendirilmediğini ifade eden Öniz, bu alanda uluslararası iş birliği oluşturmak amacıyla çalışmalara başladıklarını söyledi.
Bu kapsamda, UNESCO ve ICOMOS bünyesindeki uzman ağlarıyla bağlantılı olarak iklim değişikliği, kıyı ve su altı kültür mirasına odaklanan bir platform oluşturduklarını aktardı.
Platformun 42 ülkeden üniversiteler ve altı ülkenin kültür bakanlığına bağlı ilgili kurumların katılımıyla şekillendiğini belirten Öniz, bilimsel araştırmaların ve uluslararası iş birliklerinin kültürel mirasın korunması açısından önemini vurguladı.
Tarihi eserlerin korunması ve müzelere kazandırılması hedefleniyor
Türkiye’de yürütülen su altı arkeolojisi çalışmalarının yalnızca batıkların bulunmasıyla sınırlı olmadığını ifade eden Öniz, keşfedilen eserlerin belgelenmesi, korunması, laboratuvarlarda incelenmesi ve müzelerde sergilenmesi için kapsamlı çalışmalar yürütüldüğünü söyledi.
Akdeniz kıyılarındaki araştırmaların yanı sıra su altı arkeologlarının yetiştirilmesine yönelik eğitim faaliyetlerinin de sürdürüldüğünü belirtti.
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından geliştirilen müze projelerine değinen Öniz, su altından çıkarılan tarihi eserlerin gelecek nesillere aktarılabilmesi için koruma ve sergileme çalışmalarının önem taşıdığını ifade etti.
Öniz, iklim değişikliğinin yarattığı riskler karşısında kıyı ve su altı kültür mirasının korunmasının yalnızca arkeologların değil, bilim dünyasının ve uluslararası kuruluşların ortak sorumluluğu olduğunu vurguladı.